* Võ sư Trương Văn Bảo Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam

Tất cả các môn võ đang phát triển trên thế giới, cổ điển hay hiện đại, có môn có hệ thống bài quyền, binh khí và đối kháng, có môn chỉ thuần tuý đối kháng tay không, không có hệ thống bài quyền hay binh khí, môn nào cũng có nội dung phân thế.

 Văn có văn phạm, võ có võ lý. Võ thuật Nhật Bản gọi thuật ngữ phân thế là “bunkai”; tiếng Anh dịch thuật ngữ “phân thế” tiếng Việt và “bunkai” tiếng Nhật là “analysis”. Analysis (tiếng Anh), analyse (tiếng Pháp) có nghĩa là phân tách. Từ khái niệm đó, phân thế có nghĩa là phân tách đòn, thế, chiêu thức trong hệ thống bài quyền tay không hoặc binh khí để thấu hiểu tường tận từng kỹ thuật, ứng dụng vào chiến đấu.
 Võ học có những nguyên lý như những môn khoa học nghệ thuật khác nên nội dung phân thế nghĩa là phân tách đòn, thế, chiêu thức của bài quyền tay không hay binh khí, mục đích giải mã những kỹ thuật cho người học hiểu và biết cách ứng dụng đúng theo trình tự võ lý để tránh mọi sai lầm trong dụng võ.
 Như các tự loại của văn học, võ thuật có những pháp công là tấn pháp, bộ pháp, thân pháp, thủ pháp, cước pháp, nhãn pháp, tâm pháp và đấu pháp (tuỳ môn phái, võ phái, căn bản có thể khác nhau về tên gọi, sắp xếp trình tự nhưng kỹ thuật chung thường giống nhau). Trong các phần kỹ thuật căn bản lại có những chi tiết của từng loại hình làm cho võ thuật trở nên phong phú, đa dạng, cần phải học, tập luyện, nghiên cứu mới mong thấu hiểu hết những điều ảo diệu trong võ thuật.
 Phân thế võ thuật có thể chia làm hai cách. Một là phân tách từng đòn, thế kỹ thuật, kỹ thuật đơn như thôi sơn, hùng chưởng, phượng dực, cương đao, thủ chỉ; thiết tiêu cước, bàng long cước, đảo sơn cước, bạt phong cước, độc tiêu cước; các bộ tay chuyên biệt hầu thủ, báo quyền, long trảo, hổ trảo, phượng nhãn quyền, ưng trảo công.  Hai là phân tách chiêu thức tổ hợp đòn hoặc bài quyền, trở thành bài võ đấu gồm công, thủ, phản, biến với thái cực, lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái, ngũ hành tương sinh, tương khắc lẫn nhau. Nếu đơn luyện giống như đấu với đối thủ tưởng tượng, nếu song luyện hay đa luyện trở thành một trận đánh sinh động bằng chính những đòn thế của bài quyền đó với hai hay nhiều đối thủ.

Picture59.jpg
 
Việc phân thế giúp người tập hiểu biết từng loại đòn, thế, chiêu thức, hiểu thông điệp của bài võ, cách thức sử dụng, trường hợp sử dụng, mục đích sử dụng, mục tiêu tấn công. Đòn đánh ra sẽ có đòn phản công, đòn phản công sẽ có đòn hoá giải, đòn hoá giải sẽ có đòn biến hoá, như vậy giống một vòng tròn khép kín. Việc thắng, thua tùy vào công phu luyện tập và bản lĩnh của từng người chứ không phụ thuộc vào thần linh hộ mạng.
 Võ thuật cổ truyền Việt Nam có nhiều môn phái, võ phái, hệ phái, nội dung phân thế có những đặc thù riêng, tuy nhiên điểm chung nhất thường theo phương pháp “nhất thủ nhất công” (một đòn thủ một đòn công), “liên thủ liên công” (đòn thủ, đòn công liên hoàn), “thủ phản song hành” (phòng thủ phản công cùng một lúc).
 Ngay cả Thái cực quyền - Võ Đang, những động tác nhẹ nhàng, mềm mại, uyển chuyển tưởng như bơi trong không khí và không có lực, nhưng khi phân thế mới thấy chiêu thức hiệu quả và sức mạnh nội khí tiềm ẩn bên trong như thế “dã mã phân tông - wild horse parts its mane” hay “bạch hạc triển sí - white crane spreads its wings”…
Phân thế có nghĩa là "phân tách" hay "tháo gỡ", là thuật ngữ được sử dụng trong võ thuật Nhật Bản đề cập đến việc áp dụng các kỹ thuật chiến đấu được phân tách từ ​​những thao tác (chuyển động) của "bài quyền" (kata).
Phân thế thường được trình diễn với một người bạn tậphoặc một nhóm các bạn tập mà thực hiện các cuộc tấn công quy ước (biết trước đòn, thế, chiêu thức) và võ sinh thực hiện bài quyền ứng với phòng thủ, phản công, hoặc những thế võ khác, dựa trên một phần của bài quyền. Điều này giúp võ sinh hiểu những động tác kỹ thuật trong bài quyền để thực hiện. Nó cũng có thể minh họa như thế nào đó để minh chứng kỹ thuật bằng cách điều chỉnh cự ly, thời gian di chuyển hợp lý và ứng hợp với một kỹ thuật tuỳ thuộc vào vóc dáng của đối phương.
Võ thuật là khoa học, triết lý, nghệ thuật, các kỹ thuật đòn thế được chứng minh bằng vật lý, toán học, y học, bằng những yếu lý của từng loại hình, bằng sự khôn ngoan tinh tế của trí tuệ. Thời đại ngày nay phương tiện thông tin rộng khắp, tài liệu nghiên cứu phong phú, trình độ dân trí được nâng cao, kiến thức con người mở rộng, võ thuật từ đó cũng toả sáng, để thấy rằng không có gì tuyệt đối và vô địch muôn năm trên thế gian này. Phân thế là nội dung quan trọng và cần thiết của võ thuật. Không phân thế không hiểu võ thuật.