Vùng Tây Bắc – nơi những người H’mông sinh sống trên các đỉnh núi cao, quanh năm sương trắng. Cuộc sống lao động, đấu tranh sinh tồn với thiên nhiên, muông thú … dần đã hình thành một môn võ không tên gọi, trước kia được dạy cho binh lính Mông, sau được lưu truyền trong các gia tộc.
 
Chính vì lưu truyền nội gia, chỉ truyền cho con trưởng, tuyệt đối không truyền dạy ra bên ngoài nên hàng ngàn năm nên võ thuật Tây Bắc vẫn được giữ trong một tấm màn bí ẩn bao phủ bởi những lời đồn do các thương gia, các chiến binh đã từng tham chiến ở Tây Bắc kể lại. Cũng chính bởi vậy mà ngay cả người dân Tây Bắc cũng ít biết về võ thuật Tây Bắc và người H’mông cũng chưa chắc đã biết về võ thuật dân tộc mình. Mỗi một họ tộc lại lưu giữ một hệ thống tương đối độc lập và khác biệt.
đia-hinh-vung-nui-tao-nen-nhung-đon-the-đac-biet-cua-Bac-Viet-Vo.JPG

Địa hình vùng núi tạo nên những đòn thế đặc biệt của Bắc Việt Võ
 
Môn phái mang đặc trưng võ thuật vùng núi phía Bắc
 
Trong số các môn phái giữ được nhiều nét tinh hoa nhất của nền võ thuật cổ của người dân tộc thiểu số Tây Bắc, không thể không nhắc tới Bắc Việt Võ.
 
Bắc Việt Võ lưu giữ được những tinh hoa tự ngàn đời và là kết quả của quá trình nghiên cứu, học hỏi và bảo tồn của đông đảo võ nhân, có duyên phận được truyền bá võ thuật các dân tộc, định cư lâu đời tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam.
 
Cũng như rất nhiều các môn võ cổ truyền của Việt Nam, tên gọi của các bài quyền, bài binh khí của Bắc Việt Võ cũng được hình tượng theo các công cụ lao động sản xuất của người H’Mong. Ví dụ như bài Dao rừng, có 3 bài về dao, đánh trên 3 con dao dài ngắn khác nhau. Bài dao quắm, múa gậy sinh tiền, bài gậy người H’Mông, bài Võ Khèn đều là những vũ khí, công cụ đặc trưng của người H’Mông.
Binh-khi-đac-thu.JPG
Binh khí đặc thù
 
Trong hệ thống bài quyền của Bắc Việt Võ chỉ xuất hiện 2 bài binh khí không xuất phát từ công cụ lao động thực tế là bài Song Dao, sử dụng 2 con dao ngắn và bài Đoản Côn, sử dụng 2 cậy gậy ngắn.
 

Đặc biệt, điều kiện địa hình đồi núi đặc thù của đồng bào dân tộc H’Mông đã tạo nên kĩ thuật khác biệt của môn phái. Điển hình là lối di chuyển bằng bước nhảy.
 
Người H’Mông sống ở địa hình núi đá, suối nước nên các bước nhảy đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình di chuyển, săn bắn và lao động. Với những bước nhảy này, thân thủ trở nên linh hoạt trong một phạm vi nhỏ, tấn pháp đơn giản, di chuyển ngắn và chính xác như đi trên các mỏm đá, hướng trực diện và áp sát từ dưới lên.
 
Những đòn chân của Bắc Việt Võ rất linh hoạt uy lực, hình thành nên 3 tấn chủ đạo là tấn trụ xoay, tấn ngồi và tấn đứng, chia theo các hướng chính là đá ngang, đá thẳng và đá sau, mỗi một hướng đánh lại có các đòn khác nhau, căn vào từng đích tiếp xúc, từng trường hợp cụ thể.
he-thong-tram-thu-đac-trung-cua-Bac-Viet-Vo.JPG
Hệ thống trảm thủ đặc trưng của Bắc Việt Võ
 
Đặc thù rõ nét nhất của Bắc Việt Võ thể hiện ở hệ thống đòn tay “trảm thủ” - hệ thống tấn công và phòng thủ bằng hai lòng bàn tay, tay tấn công và tay gạt đỡ được thi triển đồng thời. Đôi lòng bàn tay được sử dụng linh hoạt, uyển chuyển để tự vệ, tấn công, nắn bẻ khớp, phát lực dụng chuyển động ly tâm với đường đà ngắn và dùng chính phản lực của đòn thủ để phản công. Đòn thế của trảm thủ được chia làm 3 bộ chính bao gồm “ bộ đánh, bắt”, “bộ kéo vật” và “bộ khóa”, vì thế mà phần lớn các đòn rất ngắn gọn, khi phát đòn thì uyển chuyển, khi tiếp đích lại cương mãnh, không mầu mè, không hoa mỹ.
 
… và Tinh thần thượng võ, trọng đạo
 
Với tôn chỉ “học võ là học văn hóa dân tộc” dựa trên 4 chữ Khiêm nhường – Đức độ – Trí dũng – Bao dung, người môn sinh Bắc Việt Võ luôn hướng tới mục đích quan trọng nhất là chiến thắng chính bản thân mình. Bắc Việt võ không chỉ là nơi rèn luyện thể chất mà còn dạy cả cách ứng xử làm người. Đạo võ được thể hiện ngay ở cung cách đi đứng, ngồi, nhìn, phát ngôn...Tinh hoa Bắc Việt võ được thể hiện trong bộ Bắc Việt đạo Việt đuộc biên soạn bao gồm 12 chương với chủ đề về định hướng tinh thần, hành xử, nghi thức môn phái, định hướng tu thân.
nghi-thuc-hanh-le-chao-tram-cua-mon-phai.jpg
Nghi thức hành lễ "chào trảm" của môn phái
 
Văn hóa các tộc người vùng Tây Bắc khá phong phú và đa dạng, giàu bản sắc, gắn liền với quá trình tụ cư lâu đời của cư dân từ nhiều nguồn và nhiều thời điểm khác nhau, và Bắc Việt võ chính là một nét chấm phá vô cùng nổi bật trong bức tranh văn hoá tổng thể vô cùng đặc sắc đó.
 
Bắc Việt võ nói riêng và Võ cổ truyền Việt Nam nói chung được hình thành và phát triển gắn liền với truyền thống lao động cần cù và tinh thần thượng võ của dân tộc trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước.
 
Mai Hắc Long - TT.TPHCM