Trương Văn Bảo Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam

Là con vật hiền lành so với nhưng con vật khác trong thiên nhiên hoang dã, nhưng với bản năng sinh tồn, dê cũng tranh sống bằng khả năng tự nhiên là chạy, nhảy, đá hậu như lừa ngựa; húc, báng bằng sừng như trâu, bò. Đã có những trận dê đánh nhau đổ máu trong rừng núi thâm u hay những trò thi đấu dê thư hùng như môn thể thao quần chúng trong dân gian với những đòn thế hiểm hóc. Dê đi vào võ thuật pha lẫn màu sắc huyền thoại.
 
Bởi sức sản sinh phồn thịnh của dê cái và khả năng sinh lực tình dục của dê đực, một con dê đực có thể giao phối với cả bầy dê cái, chính vì lẽ đó mà người đời đổ “tiếng ác” cho dê là “dê”, phủ cho dê một lớp áo “dâm đãng” với hình tượng “già dê” hay“máu dê” của đàn ông. Thật ra trong sâu thẳm lòng người, bất luận nam hay nữ, ai cũng thích “dê”.
 
Dê là biểu tượng trong nhiều lĩnh vực đời sống thiên nhiên và con người từ văn hóa, văn chương, nghệ thuật, ẩm thực và cả võ thuật. Giới “mày râu” ăn chơi, lịch lãm tình trường hay người bình dân chất phác, mộc mạc, nhiều người đã tôn dê lên làm “đại sư phụ”, khi nhậu đặc sản dê, ai cũng thích “bím” dê, mê “súng đạn” của dê, mường tượng về tài năng xuất chúng của dê về “vấn đề ấy”. Tiếng kêu “be be” hay “be he” vang vọng cả trần gian một tần số âm thanh gợi tình ấm áp. Dê hay “dê” chẳng có tội tình gì, có chăng là do chính lòng người trắc ẩn.
 
Picture31.jpg
 
Một võ sĩ người Quảng Ngãi, vô địch quốc gia hạng cân 63,5 kg môn Võ thuật cổ truyền từ năm 1993 đến 1995, nay là giám đốc Trung tâm Thể dục Thể thao của một tỉnh miền núi Tây Nguyên; ông hoà đồng, vui tính và rất chịu chơi. Trong phòng làm việc, ông trang trí trên tường đầu một con dê đực thật ấn tượng, râu dài, sừng nhọn, mắt sáng, lông mượt; ông đội lên đầu dê một chiếc mũ phớt màu đen bằng nỉ, treo vào cổ dê một cái huy chương vàng võ thuật cổ truyền thật to. Ông chỉ vào dê giới thiệu với khách và bạn bè: “Đây là đại sư phụ”.
 
Trong võ thuật cổ truyền hình tượng dê khiêm tốn đến tội nghiệp với một vài thế võ “dưới kèo” như “Ngạ hổ khiên dương - Cọp đói bắt dê”. Môn phái Vịnh Xuân Quyền và Thiếu Lâm Phật Gia Quyền sử dụng thế tấn có liên quan đến dê, thuật ngữ gọi là: “Kiềm dương mã”. Kiềm là giữ, dương là dê, mã là bộ ngựa tức là tấn.

Theo tài liệu “The Wing Chun Stance - Thế tấn Vịnh Xuân Quyền” (Article by Dan Knight added on 2 Aug 2012): “Kiềm dương mã” còn gọi là “Kiềm dương mã tự” hay “Nhị tự kiềm dương mã” (Wing Chun Sil Lim Tao stance is called Gee Kim Yeung Ma and comes from the first form of Wing Chun Kung Fu). “Nhị tự kiềm dương mã - Yee Jee Kim Yeung Ma”, tiếng Anh dịch là “Goat riding stance” (Tấn cưỡi dê - Kỵ dương tấn).

Bộ vị “Kiềm dương mã” đứng chân rộng bằng vai hoặc vai rưỡi, tạo bởi hai mũi bàn chân với ngón cái hơi xoay khép lạihướng vào trong như tượng hình chữ bát (八), hông đẩy nhẹ về trước, tư thế như một hình tam giác đều tưởng tượng và hai gối cũng uốn cong, ép vào như kẹp chặt lại một vật gì nên tấn này còn được gọi là “Bát tự kiềm dương” (kiềm dương hình chữ bát). “Nhị tự kiềm dương mã” có hai dạng là “Chính thân kiềm dương” và “Trắc thân kiềm dương”.

 “Kiềm dương mã” là một trong những thế tấn căn bản bước đầu cho người tập Vịnh Xuân Quyền, chủ luyện phát triển cơ bắp chân và thăng bằng cơ thể. Nguyên lý chiều cao của tấn tỷ lệ nghịch với độ vững chắc và linh hoạt, do vậy tấn càng thấp càng vững nhưng tính linh hoạt lại giảm. Thực tế người tập luyện tuỳ theo tình huống thực tế mà tạo cho mình một bộ vị ứng dụng hiệu quả. Các võ sư cho rằng “Trắc thân kiềm dương” là thế tấn linh hoạt hơn “Chính thân kiềm dương”, rất thuận lợi cho tấn công thần tốc mà vẫn có thể phòng thủ kín đáo, vì vậy, trong Vịnh Xuân Quyền thế tấn này được ứng dụng chủ yếu khi thực chiến.

Một thế tấn tốt sẽ giúp người tập khi dùng chân đá phải đạt được sức mạnh và phát huy kình lực cùng với yếu tố giữ vững thăng bằng. Tương truyền Ngũ Mai lão ni dạy võ công cho Nghiêm Vịnh Xuân, trong sinh hoạt hằng ngày Vịnh Xuân chăn dắt dê, mỗi khi tắm dê hay cắt xén lông dê, Ngũ Mai lão ni dạy bà dùng hai chân kẹp chặt dê ở khoảng đầu gối, từ đó rèn luyện nội lực và tấn pháp. Người ta còn cho rằng luyện tấn pháp “Nhị tự kiềm dương mã” là để luyện khí, mà muốn luyện khí tốt phải kiềm dương tức là tiết dục.

Môn Karatedo truyền thống cũng như hiện đại của Nhật Bản có tấn “Naihanchi-dachi”, hình thức tương đồng “Nhị tự kiềm dương mã” và “Sanchin-dachi” cũng có tư thế tương tự “Trắc thân kiềm dương mã” của Vịnh Xuân Quyền và Thiếu Lâm Phật Gia Quyền. Tấn là nền tảng trong thi triển quyền thuật và đối kháng của các môn võ.

Xoay quanh con dê còn nhiều điều muốn nói, ý tưởng, ngòi bút, văn chương, chữ nghĩa đã biến con vật hiền lành trở thành một bức tranh nhiều màu sắc, có gần, xa, sáng, tối, tốt, xấu, nặng, nhẹ, thực, hư, có lời khen, tiếng chê, có những mảng sầu đời nhân sinh hệ luỵ